Η εννοιολογική Τέχνη ορίστηκε με απόλυτο τρόπο στα τέλη των χρόνων του’60, με το έργο του Joseph Kosuth...
με τίτλο κόκκινο νέον, γραμμένο με κόκκινο νέον… Επρόκειτο για μια φράση γραμμένη στον τοίχο με κόκκινο νέον.
Ήταν μια πολύ σημαντική στιγμή στην Τέχνη, όπου συνηδειτοποιούσαμε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι η αναλυτική προσέγγιση του έργου είχε αντικαταστήσει την υλικότητά του με την έννοιά του. Βεβαίως, αυτή η διαδικασία διόγκωσης της έννοιας του χρόνου και της αναλυτικότητας ως βασικού συστατικού αντίληψης του πραγματικού, είχε αρχίσει από την Βιομηχανική Επανάσταση, αν όχι από την Αναγέννηση.
Όλος ο μοντερνισμός έζησε, πολύ πιο πρίν, τη μεθολογία της κωδικοποίησης του πραγματικού χώρου με μια αισιοδοξία για την ανεύρεση της αλήθειας.
Όταν αργότερα ο Joseph Kosuth έκανε το έργο «κόκκινο νέον» γραμμένο με κόκκινο νέον…. η καλλιτεχνική κοινότητα συνειδητοποίησε, με θαυμασμό στην αρχή και αμέσως μετά με σκεπτικισμό, ότι χάθηκε η υλικότητα του έργου. Δηλαδή, η φυσική του υπόσταση, η οποία αντικαταστάθηκε από την έννοιά του!!!
Την περίοδο εκείνη ζούσαμε έντονα τα προβλήματα της κρίσης του πετρελαίου, που δημιουργούσε την πρώτη, ίσως, συστημική κρίση του καπιταλισμού.
Η τότε πολιτική εξουσία, βεβαίως, δεν κοίταζε καθόλου τον Joseph Kosuth και την επισήμανσή του ότι μπαίναμε σε μια περίοδο όπου και η κοινωνία και η οικονομία βρίσκονταν σε ένα δρόμο, όπου σιγά σιγά η πραγματική τους υπόσταση αντικαθίστατο από την έννοια τους, χάνοντας την πραγματική φυσική υπόσταση…
Στην Τέχνη, η αντίδραση ήταν άμεση. Ο Γιάννης Κουνέλης αντιπρότεινε στην γκαλερί l’Atico της Ρώμης τα άλογα… έφερε πραγματικά άλογα μέσα στην γκαλερί, θέλοντας να τονίσει την σημασία του πραγματικού.
Ο Mario Mertz, επίσης, επισήμανε τη σημασία των πραγματικών-φυσικών αξιών.
Έχω την αίσθηση ότι οι πολιτικοί, από εκείνη την εποχή μέχρι και σήμερα, δεν έδωσαν την πρέπουσα σημασία στη μετάλλαξη της πολιτικής αλλά και της οικονομίας. Η πραγματική οικονομία βασίζεται στη αρχή: παράγω ένα πρωτογενές προιόν και με αυτό το πρωτογενές προϊόν παράγω πλούτο.
Σήμερα ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας έγινε εννοιολογικό. Προσπαθεί να παράγει πλούτο από τον εαυτό της. Έφτασε στο σημείο να παράγει πλούτο χωρίς πρωτογενές προϊόν και έχασε την υλικότητα της, όπως έγινε και στην Τέχνη στα τέλη του ’60, η οποία όμως έκανε υποσημειώσεις και επισημάνσεις.
Σήμερα ζούμε τον πανικό της πολιτικής που συνειδητοποιεί ότι η εννοιολογική, μη πραγματική οικονομία, είναι κυρίαρχη του παιχνιδιού. Βάζει τους πολιτικούς όρους και κανόνες απέναντι σε ένα πολιτικό προσωπικό που αυτοπροσδιορίζεται ως προϊόν πολιτισμικό, ενώ θα έπρεπε να είναι ο εκφραστής της πραγματικής πολιτισμικής παραγωγής. Σήμερα διάβασα ότι η Standard and Poors υποβάθμισε την Αμερική. Η υποβάθμιση, μου θυμίζει ως δύναμη, το έργο του φίλου μου του Joseph Kosuth- που κατά τα άλλα είναι Αμερικανός καλλιτέχνης -και σκέφτομαι ότι είναι μεγάλο λάθος της Αμερικής που δεν πρόσεξε το έργο του πριν σαράντα χρόνια. Ίσως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Standard and Poors είναι ό,τι ήτανε για την Τέχνη τα χρόνια του ‘60 ο Joseph Kosuth. Μια οριακή στιγμή.
