(Αφελής αυτοσχεδιασμός σε Σπινοζικά θέματα, ακατανόητος και χωρίς συνοχή. Στον Τάκη, φυσικά...Και στον Χριστόφορο που θα με κράξει.)
"...θα είμαι εγώ, θα είναι η σιωπή, εκεί που είμαι, δεν ξέρω, δε θα μάθω ποτέ, μέσα στη σιωπή δεν ξέρεις, πρέπει να συνεχίζεις, δεν μπορώ να συνεχίσω, θα συνεχίσω"
Σ. Μπέκετ, Ο Ακατανόμαστος
"I have striven not to laugh at human actions, not to weep at them, nor to hate them, but to understand them."
B. de Spinoza
Για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, ο Σπινόζα θέτει τον άνθρωπο στο κέντρο του συστήματος του. Μέχρι εκείνη τη στιγμή τα φιλοσοφικά συστήματα είχαν άλλα θεμέλια- ο Σπινόζα θεμελιώνει την κοσμοθεωρία του στο άτομο. Οι ειδικοί θα σας πουν ότι αυτό είναι λάθος- πώς στο κέντρο του Σπινοζικού κόσμου υπάρχει ο Θεός. Αλλά επιτρέψτε μου να διαφωνήσω. Ο Σπινόζα λέει πως όλα είναι ένα και αυτό το ένα είναι ο Θεός. Αλλά το "Θεός" είναι απλά ένα όνομα, μπορεί να είναι οτιδήποτε. Και για μένα είναι ο άνθρωπος. Καθόλου παρόλογο. Όλοι οι άνθρωποι είμαστε φιλόσοφοι και στο κέντρο του κάθε συστήματος βρίσκεται ο εαυτός μας, η ύπαρξη μας. Τα λάθη μας και τα σωστά μας. Τα κλάμματα και τα γέλια μας- ιδίως αυτά...
Η ύπαρξη βρίσκεται αποκλεισμένη στον εαυτό της. Εξόριστη σχεδόν από τον έξω κόσμο, από τους άλλους ανθρώπους, από τον Άλλον. Ουσιαστικά δεν υπάρχει Άλλος- ο κόσμος υπάρχει μόνο μέσα από τα μάτια μας. Με άλλα λόγια, το μόνο που υπάρχει για εμάς είμαστε εμείς. Είναι όμορφο να βλέπεις πώς δένουν όλα μεταξύ τους. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε κανέναν και τίποτα, ούτε την ίδια μας την ύπαρξη καλά καλά. Κλεισμένοι σε μικρά κουτάκια ζούμε προσπαθώντας να υπερνικήσουμε αυτή την εξορία.
Το ήξερε αυτό ο Σπινόζα. Αυτό το ξέρουν όλοι οι άνθρωποι. Η ζωή μας είναι ένας αγώνας. Κάθε φορά παίρνει και άλλη κατεύθυνση. Ζητάμε τόσο πολύ να είμαστε κυρίαρχοι, που ξεχνάμε ότι αυτό είναι αδύνατον. Δε γίνεται. Στις συχνές πυκνές απογοητεύσεις μου ακούω την κραυγή του Μπέκετ. Ακούω την αγωνία της ύπαρξης μου για αποδοχή. Για να γίνω μέρος του κόσμου, μέρος του Άλλου. Σπαράζω γιατί θυμάμαι πως είναι αδύνατον. Αδύνατον να ξεφύγεις από τον εαυτό σου και να ενωθείς με τον Άλλον, τον κάθε άλλον.
Και τότε τι; Σκοτάδι; Ίσως. Σε στιγμές. Και γέλιο. Στόχος πρέπει να είναι η ελευθερία μας λέει ο μεγάλος Ολλανδός. Η ελευθερία αυτή, όπως την καταλαβαίνω τώρα είναι η προσπάθεια. Η προσπάθεια να συνειδητοποιήσεις. Πως όλα αυτά είναι περαστικά και μικρά. Κοίτα το σύμπαν και γέλα. Μικρούλη. Τιποτένιε. Είμαι τίποτα και το ξέρω. Απλά είμαι εγκλωβισμένος στα θολά νερά της ύπαρξης μου και δεν μπορώ να δω τίποτα έξω από αυτή. Οπότε όλα τα τερτίπια της μου φαίνονται τεράστια, δυσθεώρητα.
Η ελευθερία έρχεται όταν ξεφύγεις. Άραγε μπορείς να ξεφύγεις ποτέ πλήρως; Μάλλον όχι, ποτέ. Άρα η ελευθερία, όπως προείπαμε, είναι η προσπάθεια. Τα ίδια και τα ίδια αναδύονται, μάλλον αναμενόμενο. Είπαμε: προσπάθεια, ανεκτικότητα και συμπάθεια, γέλιο. Γέλιο σα σπαρακτική κραυγή. Σαν κραυγή του Μπέκετ ή του Πεσσόα. Συνεχώς εγκλωβισμένος στις ανάγκες του ο καθένας μας. Αλλά δε γίνεται αλλιώς, γαμώτο.
Πρέπει να παλέψουμε μαζί. Ο σεβασμός στον άλλον και στη διαφορετικότητά του πρέπει να μείνει ως θεμελιώδης αξία. Η Ανεκτικότητα και η Συμπάθεια είναι αναπόσπαστα μέρη της Προσπάθειας. Αλλά πρέπει να μείνει και το Γέλιο και η Κραυγή. Να μείνει το κλάμα μετά από κάθε αποτυχημένη φαντασίωση. Η ζωή γαμώτο αφήνει ρυτίδες και χαρακιές και βαθουλώματα. Το κάθε χτύπημα έχει τις συνέπειες του, ποτέ μην το ξεχνάς αυτό. Αλλά να προσπαθείς να τις διαβάσεις και να τις καταλάβεις. Και να τις δεχτείς μικρούλη.
Ε ναι, λοιπόν, άκου το, χαρακιές. Εξού και η Κραυγή. Οι αποτυχημένες φαντασιώσεις, δηλαδή η κάθε στιγμή μας, αφήνει μια χαρακιά, ένα βαθούλωμα. Η κάθε στιγμή μια Κραυγή. Σκοτάδι. Θέα από το πουθενά, από το Τίποτα. Τόσο ασήμαντος, αλλά η χαρακιά, η κάθε χαρακιά πονάει πολύ. Πονάς, ε μικρούλη;! Ε, λοιπόν, εσύ φταις! Δεν έπρεπε να φαντασιώνεσαι. Τίποτα. Να μην περιμένεις και να μην ελπίζεις τίποτα. Και να μην βασίζεσαι σε τίποτα. Σκοτάδι. Ναι, αλλά έτσι είναι. Και μόνο έτσι.
Η γ@μημένη η ύπαρξη, η γ@μημένη η ζωή μια ρυτίδα σκέτη, μια χαρακιά. Μια Κραυγή. Η θέα από το πουθενά, εκεί που περπατάς. Μην ελπίζεις, λοιπόν, και μην περιμένεις. Να που εμφανίζεται ένα ακόμη μέρος της Προσπάθειας: η Άρνηση. Μετά την Ανεκτικότητα, τη Συμπάθεια, το Γέλιο και την Κραυγή, έρχεται η Άρνηση. Ναι, η Άρνηση. Αλλά πρόσεχε: όχι του Άλλου. Να αρνηθείς τον εαυτό σου μικρούλη. Και μόνο. Ένα βήμα. Ίσως μειώσει λίγο την ένταση της φωνής σου και τα κλάμματα δεν ακούγονται και τόσο πολύ. Η Άρνηση μικρούλη, η Άρνηση...Ποτέ μην την ξεχνάς, ποτέ...
