θλίψη από τη ζωή
των παιδιών όταν
κάποιος πεθαίνει.
Αυτό που μπορούμε
όμως να κάνουμε
είναι να τα...
στηρίξουμε στην οδύνη τους, αντί να τα απομονώνουμε και να τα εγκαταλείπουμε στη μοναξιά τους.
Λόγια μητέρας
Θάνατος αγαπημένου προσώπου
Ο θάνατος ενός γονιού, αδελφού, παππού, γιαγιάς ή κάποιου άλλου αγαπημένου προσώπου είναι οδυνηρό γεγονός στη ζωή των παιδιών και των εφήβων. Όσοι βρισκόμαστε κοντά τους, συχνά ερχόμαστε σε δύσκολη θέση καθώς αναζητούμε τον καλύτερο τρόπο να τα βοηθήσουμε. Αναρωτιόμαστε τι καταλαβαίνει ένα παιδί για το θάνατο, πώς αισθάνεται όταν χάνει κάποιον που αγαπά, ποιες επιπτώσεις θα έχει η σημαντική αυτή απώλεια στην εξέλιξή του και ακόμα τι να πούμε και πώς να το στηρίξουμε.
Αυτή η ιστοσελίδα περιέχει αρκετές από τις γνώσεις που μας έχει προσφέρει η επαφή με οικογένειες και παιδιά που πενθούν. Μπορούν να σας δώσουν κάποιες πρώτες κατευθύνσεις για το πώς να στηρίξετε ένα παιδί ή έφηβο που θρηνεί.
Τι καταλαβαίνουν τα παιδιά για το θάνατο;
Συνήθως τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με την έννοια του θανάτου απ' όσο νομίζουμε. Ο θάνατος υπάρχει μέσα στα παραμύθια, στα παιχνίδια τους και στην καθημερινή τους ζωή.
- Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, ενώ αντιλαμβάνονται την απουσία ενός σημαντικού προσώπου από το περιβάλλον τους, δεν κατανοούν την οριστικότητα του θανάτου. Πιστεύουν ότι αυτός που πέθανε μπορεί να γυρίσει ή ότι εξακολουθεί να ζει, να σκέπτεται, να αισθάνεται εκεί που βρίσκεται.
- Τα παιδιά σχολικής ηλικίας κατανοούν ότι ο θάνατος είναι μη αναστρέψιμο γεγονός, αλλά πιστεύουν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους.
- Οι έφηβοι συνειδητοποιούν ότι όλοι οι άνθρωποι - όπως και οι ίδιοι - είναι θνητοί. Επίσης, είναι σε θέση να δώσουν μεταφυσικές και συμβολικές ερμηνείες στο θάνατο.
Πώς θρηνούν τα παιδιά;
Κάθε παιδί έχει το δικό του τρόπο να θρηνεί
Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος. Ο θρήνος είναι η απόλυτα φυσιολογική αντίδραση του παιδιού καθώς προσπαθεί να αποδεχθεί την πραγματικότητα της απώλειας και να προσαρμοστεί σ' αυτήν.
Τα παιδιά θρηνούν κατά διαστήματα
Καθώς δεν μπορούν ν' αντέξουν για μεγάλο χρονικό διάστημα τα οδυνηρά συναισθήματα, τα παιδιά θρηνούν με δόσεις. Έτσι, ενώ τη μια στιγμή μπορεί να είναι θλιμμένα, την αμέσως επόμενη παίζουν ή γελούν. Αυτό δεν σημαίνει ότι αδιαφορούν ή ότι το έχουν "ξεπεράσει".
Ο θρήνος είναι μακρόχρονη διεργασία
Δεν έχει καθορισμένο χρονικό τέλος. Αναβιώνει σε επόμενα στάδια της εξέλιξης του παιδιού. Σημαντικές αλλαγές στη νοητική ανάπτυξη, στη συναισθηματική και κοινωνική ζωή, ξαναφέρνουν στην επιφάνεια το θρήνο, δίνοντας στο παιδί τη δυνατότητα να βρει νέο νόημα στην απώλεια που έζησε.
Τα παιδιά εκφράζουν το θρήνο τους με έμμεσο τρόπο
Στα παιδιά η ικανότητα του λόγου δεν είναι τόσο ανεπτυγμένη. Γι' αυτό εκφράζουν το θρήνο τους κυρίως μέσα από το παιχνίδι, τις ζωγραφιές και τις αλλαγές στη συμπεριφορά τους στον ύπνο, στο φαγητό, στο σπίτι ή στο σχολείο.
Τα παιδιά δυσκολεύονται να ζητήσουν στήριξη
Συνήθως οι στενοί συγγενείς είναι απορροφημένοι από το δικό τους πόνο και, κατά συνέπεια, λιγότερο διαθέσιμοι. Τα ίδια τα παιδιά, σπάνια αναζητούν στήριξη από τους συνομήλικούς τους καθώς φοβούνται ότι θα απομονωθούν επειδή διαφέρουν.
Θάνατος αγαπημένου προσώπου » Πώς εκδηλώνεται ο θρήνος στα παιδιά;
Πώς εκδηλώνεται ο θρήνος στα παιδιά;
Ο θρήνος εκδηλώνεται μέσα από το σώμα,τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του παιδιού.
Μερικές από τις συχνότερες - και απόλυτα φυσιολογικές - εκδηλώσεις θρήνου στα παιδιά τον πρώτο καιρό μετά την απώλεια είναι:
- η θλίψη
- τα ξεσπάσματα θυμού ή δακρύων (πολλές φορές για ασήμαντο λόγο)
- διάφοροι φόβοι (φόβος αποχωρισμού από αγαπημένα πρόσωπα, φόβος για το σκοτάδι, κ.τ.λ.)
- αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου και του φαγητού
- αλλαγές στη συμπεριφορά (απομόνωση, εσωστρέφεια, επιθετικότητα, μείωση της απόδοσης στο σχολείο, ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, κ.τ.λ.)
- η εκδήλωση συμπεριφορών προηγούμενων σταδίων ανάπτυξης (πιπίλα, ενούρηση, εξάρτηση από ενήλικες)
- η επίμονη αναζήτηση του ατόμου που πέθανε και συνεχείς σκέψεις γύρω από το θάνατό του
- ενοχές για το θάνατο του αγαπημένου προσώπου
- αίσθημα ανακούφισης, όταν έχει προηγηθεί παρατεταμένη περίοδος άγχους εξαιτίας του επικείμενου θανάτου
- σωματικά συμπτώματα (πονοκέφαλοι, στομαχικές διαταραχές, αναπνευστικά προβλήματα, έξαρση αλλεργιών, κ.τ.λ.).
- Να κατανοήσει ακριβώς τι συνέβη στο αγαπημένο του πρόσωπο.
- Να μπορέσει να εκφράσει τα συναισθήματά του για την απώλεια.
- Να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου του προσώπου.
- Να δέχεται στήριξη από το περιβάλλον του.
- Ενημερώνοντάς το έγκαιρα, αξιόπιστα και με απλά λόγια.
- Ενθαρρύνοντάς το να εκφράσει τα συναισθήματά του.
- Διευκολύνοντάς το να διατηρήσει την ανάμνηση.
- Ενισχύοντας τη συμμετοχή του στο οικογενειακό πένθος.
- Εξασφαλίζοντας τη συνέχεια και τη σταθερότητα στη ζωή του.
- Παρέχοντας υποστήριξη σε σταθερή βάση.
Πώς ενημερώνουμε ένα παιδί για το θάνατο αγαπημένου προσώπου;
Δεν αποκρύπτουμε το γεγονός
Η απόκρυψη της πραγματικότητας ή η παροχή ψεύτικων πληροφοριών, αντί να προστατεύει τα παιδιά, τους δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα. Η σιωπή τα κάνει να αισθάνονται μόνα και αποκομμένα από την υπόλοιπη οικογένεια, τα αναγκάζει να κλειστούν στον εαυτό τους και να δώσουν τις δικές τους ερμηνείες που, συχνά, είναι πιο τρομακτικές από την ίδια την πραγματικότητα.
Ενημερώνουμε όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα
Η καθυστέρηση δημιουργεί σύγχυση, παρερμηνείες, ανασφάλεια και φόβο. Εξηγούμε με ακρίβεια και ειλικρίνεια τι συνέβη, πώς συνέβη και προσαρμόζουμε το λεξιλόγιό μας στο επίπεδο κατανόησης του παιδιού. Ενημερώνουμε όλα τα παιδιά της οικογένειας ανεξάρτητα από τις όποιες διαφορές στην ηλικία, χωρίς να αποκλείουμε κανένα παιδί, όσο μικρό κι αν είναι.
Διαλέγουμε με προσοχή τις λέξεις που χρησιμοποιούμε
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν μπορούν να κατανοήσουν τις μεταφορικές ή μεταφυσικές ερμηνείες, ούτε να ξεχωρίσουν τη διαφορά μεταξύ ψυχής και σώματος. Το αποτέλεσμα είναι να μπερδεύονται περισσότερο, γεγονός που γεννά διάφορους παράλογους φόβους και συμπεράσματα. Αν, για παράδειγμα, πούμε σε ένα παιδί 4 ετών «ο παππούς έφυγε» το πιθανότερο είναι να νομίσει ότι ο παππούς του έφυγε από το σπίτι και το εγκατάλειψε. Για το λόγο αυτό, ειδικά στα πολύ μικρά παιδιά πρέπει να μιλάμε με τρόπο πολύ απλό, σαφή και κυριολεκτικό. Χρησιμοποιούμε λέξεις όπως «πέθανε», «θάνατος» και όχι διφορούμενες, ασαφείς εκφράσεις όπως «χάθηκε», «τον πήρε ο Θεός», κ.τ.λ. Όταν ένα παιδί είναι λίγο μεγαλύτερο (π.χ. σχολικής ηλικίας) κάθε οικογένεια μπορεί να συζητήσει μαζί του τις δικές της ιδιαίτερες θρησκευτικές, πνευματικές και φιλοσοφικές πεποιθήσεις γύρω από το θάνατο.
Λέμε στο παιδί ότι δεν φταίει γι' αυτό που συνέβη
Διαβεβαιώνουμε ότι τίποτα απ' όσα έκανε, σκέφτηκε ή είπε (αταξίες, απαγορευμένες πράξεις ή σκέψεις) δεν προκάλεσαν το θάνατο του αγαπημένου του ανθρώπου. Επίσης, τονίζουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να κάνει για να αποτρέψει αυτόν το θάνατο.
Ακούμε προσεκτικά και απαντάμε στις ερωτήσεις
Δεν βομβαρδίζουμε το παιδί με πληροφορίες. Του δίνουμε χρόνο να εκφράσει τα συναισθήματά του. Απαντάμε στις ερωτήσεις του και αν δεν γνωρίζουμε κάτι λέμε απλά «δεν ξέρω». Επαναλαμβάνουμε τις πληροφορίες όταν ρωτούν επανειλημμένα να μάθουν τι συνέβη στην προσπάθεια να αφομοιώσουν το γεγονός.
Συζητάμε με το παιδί τι θα συμβεί από δω και πέρα
Τα παιδιά ανησυχούν για το μέλλον (ποιος θα τα φροντίσει, θα τα διαβάσει, κ.τ.λ.). Ενημερώνουμε για τις αλλαγές που πρόκειται να συμβούν στη ζωή της οικογένειας όπως και για τις συνήθειες που θα παραμείνουν σταθερές.
Πώς ενθαρρύνουμε ένα παιδί να εκφράσει τα συναισθήματά του;
Αφήνουμε το παιδί να εκφράσει τα συναισθήματά του όποια και αν είναι
Είναι σημαντικό να το ενθαρρύνουμε να μιλήσει γι' αυτό που αισθάνεται. Όμως, σεβόμαστε και τη σιωπή του, όταν επιλέγει να μη μοιραστεί αυτό που νιώθει. Περισσότερα
Δείχνουμε κατανόηση και αποδοχή
Ακούμε με προσοχή χωρίς να κρίνουμε και χωρίς να λέμε πώς «πρέπει» ή «δεν πρέπει» να αισθάνεται και να σκέφτεται ένα παιδί. Δείχνουμε κατανόηση απέναντι σε συναισθήματα θυμού, ή αρνητικές σκέψεις που μπορεί να έχει. Τονίζουμε ότι όσα αισθάνεται είναι φυσιολογικά.
Μοιραζόμαστε συναισθήματα και σκέψεις
Μπορεί να κλάψουμε μαζί με το παιδί, αν έτσι νιώθουμε. Αυτό το μοίρασμα συχνά το βοηθάει να εκφραστεί και να αισθανθεί ότι δεν είναι μόνο του. Αναγνωρίζουμε και το δικό μας πόνο. Παράλληλα όμως, δίνουμε χώρο και χρόνο στον εαυτό μας να θρηνήσει, ζητώντας από συγγενείς, δασκάλους ή φίλους να στηρίξουν και να ανταποκριθούν στις ανάγκες του παιδιού.
Επιβεβαιώνουμε στο παιδί ότι το αγαπάμε
Με λόγια, με μια αγκαλιά ή με ένα χάδι, δείχνουμε το ενδιαφέρον και την αγάπη μας, σε όλα τα παιδιά – μικρά και μεγάλα.
Θάνατος αγαπημένου προσώπου » Πώς διατηρούμε την ανάμνηση του αγαπημένου προσώπου;
Πώς διατηρούμε την ανάμνηση του αγαπημένου προσώπου;
Αναφερόμαστε στο πρόσωπο που πέθανε
Καλλιεργούμε ένα κλίμα όπου το παιδί νιώθει ότι μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα. Συζητάμε τις δικές του και τις δικές μας αναμνήσεις. Μερικές αναμνήσεις μπορεί να είναι καλές, άλλες άσχημες, όπως συμβαίνει σε όλες τις σχέσεις. Αποφεύγουμε την υπερβολική εξιδανίκευση του ατόμου που πέθανε.
Βοηθάμε το παιδί να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου του
Περισσότερα
Επιτρέπουμε στο παιδί αν θέλει να συμμετέχει σε οικογενειακές εκδηλώσεις πένθους
Η συμμετοχή του παιδιού στις εκδηλώσεις πένθους απαιτεί καλή προετοιμασία. Εξηγήστε με απλό τρόπο τι είναι η κηδεία ή το μνημόσυνο (link με υποκεφάλαιο Τι είναι η κηδεία; Τι είναι το μνημόσυνο; στο mini site gia paidia) και τι ακριβώς θα συμβεί στη διάρκεια της τελετουργίας. Ρωτήστε το αν θα ήθελε να παρευρεθεί στην τελετή και, σε περίπτωση που το επιθυμεί, φροντίστε να βρίσκεται μαζί με κάποιον που θα είναι σε θέση να το στηρίξει και να ανταποκριθεί σε όποιες ανάγκες προκύψουν.
Θυμόμαστε τις επετείους και τις γιορτές
Σε γενέθλια, διακοπές, γιορτές, ή στην επέτειο του θανάτου, δημιουργείται συνήθως μεγάλη συναισθηματική φόρτιση στην οικογένεια. Στην περίπτωση αυτή, αποφασίστε από κοινού τι θα κάνετε μαζί με τα παιδιά.
Πώς προωθούμε τη σταθερότητα της οικογενειακής ζωής;
Διατηρούμε όσο μπορούμε σταθερό το περιβάλλον και τις συνθήκες ζωής
Αποφεύγουμε την άμεση αλλαγή σχολείου ή σπιτιού, καθώς δημιουργεί μια αίσθηση ασυνέχειας στη ζωή του παιδιού και προκαλεί νέες απώλειες τις οποίες καλείται να αντιμετωπίσει.
Διατηρούμε τους κανόνες πειθαρχίας και συμπεριφοράς
Οι κανόνες και τα όρια είναι πηγή ασφάλειας και σιγουριάς όταν όλα στη ζωή αλλάζουν.
Υποστηρίζουμε το παιδί σε συνεχή βάση
Επειδή ο θρήνος είναι μακρόχρονη διεργασία, είναι σημαντικό να υπάρχει διαρκής υποστήριξη, τόσο από τα μέλη της οικογένειας, όσο και από τα άλλα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή του παιδιού.
Ενθαρρύνουμε το παιδί να συνεχίσει τη ζωή του
Δεν πρέπει να πιέζουμε τα παιδιά να ακολουθήσουν τον «ενήλικο» τρόπο θρήνου, ούτε να περιμένουμε ότι θα θρηνήσουν με βάση τους κοινωνικούς κανόνες. Τα ενθαρρύνουμε να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις, σε εκδρομές, σε γιορτές, στη σχολική ζωή, ώστε να ξαναβρούν ένα φυσιολογικό ρυθμό, χωρίς να αισθάνονται ότι προδίδουν αυτόν που πέθανε.
Ο χρυσός κανόνας της στήριξης στις δύσκολες αυτές στιγμές είναι να ΑΚΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ.
Πως στηρίζουμε έναν έφηβο που θρηνεί
Οι ίδιες αρχές που ισχύουν για τα παιδιά ισχύουν και για τους εφήβους. Ωστόσο, οι έφηβοι βοηθιούνται καλύτερα όταν οι ενήλικοι τούς συντροφεύουν στο ταξίδι του θρήνου - αντί να προσπαθούν να τους καθοδηγήσουν - παίρνοντας ένα ρόλο ακροατή και παραμένοντας διαθέσιμοι απέναντί τους.
Θάνατος αγαπημένου προσώπου » Τι είναι αυτό που πρέπει να μας ανησυχήσει στο παιδί ή στον έφηβο που θρηνεί;
Τι είναι αυτό που πρέπει να μας ανησυχήσει στο παιδί ή στον έφηβο που θρηνεί;
- η παρατεταμένη απουσία οποιασδήποτε εκδήλωσης θρήνου
- η παρατεταμένη αποχή από το παιχνίδι και τις σχέσεις με τους συνομηλίκους
- οι επίμονες κατηγορίες που απευθύνονται προς τον εαυτό του ή άλλους τους οποίους θεωρεί υπεύθυνους για το θάνατο
- τα παρατεταμένα, σοβαρά προβλήματα στη σχολική επίδοση, ή στη σχέση με τους συμμαθητές και τους δασκάλους
- η πλήρης ταύτιση με το άτομο που πέθανε και η συστηματική προσπάθεια να καλύψει το κενό που δημιούργησε ο θάνατος στην οικογένεια
- οι παρατεταμένες διαταραχές στη διατροφή ή τον ύπνο και οι επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες
- οι έντονες και παρατεταμένες σωματικές ενοχλήσεις ή συμπτώματα
- η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (ναρκωτικά, βουλιμία, ανορεξία, ροπή για ατυχήματα) και οι σκέψεις αυτοκτονίας
Αναζητήστε στήριξη για το παιδί ή τον έφηβο
Τα περισσότερα παιδιά, οι έφηβοι και οι οικογένειές τους διαχειρίζονται ικανοποιητικά το θρήνο τους ειδικά όταν μιλάνε γι' αυτό που συμβαίνει, μοιράζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και συζητούν γι' αυτόν που πέθανε.
Όμως, οι αντιδράσεις τους τον πρώτο καιρό ποικίλουν και συχνά προκαλούν ανησυχία στους γονείς. Τις περισσότερες φορές αυτές οι αντιδράσεις υποχωρούν με την πάροδο του χρόνου. Παρόλα αυτά, αν για οποιοδήποτε λόγο ανησυχείτε, μη διστάσετε να αναζητήσετε στήριξη και συμβουλή πριν προκύψει οποιοδήποτε πρόβλημα ή δυσκολία.
Η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Η συζήτηση με τον ψυχολόγο που ειδικεύεται σε θέματα πένθους μπορεί να διευκολύνει την προσαρμογή του παιδιού, του εφήβου αλλά και ολόκληρης της οικογένειας.
Απευθυνθείτε στο Συμβουλευτικό Κέντρο της Μέριμνας, σε Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο ή Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής στην περιοχή σας. Οι εξειδικευμένες υπηρεσίες που παρέχονται στο Συμβουλευτικό Κέντρο της Μέριμνας έχουν υποστηρικτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες πληροφορίες πατήστε εδώ
Στη Μέριμνα, επίσης, λειτουργούν ομάδες στήριξης για παιδιά που έχουν χάσει το γονιό τους, για γονείς που έχουν χάσει το παιδί τους αλλά και για ενήλικες που έχουν χάσει το σύντροφό τους. Για περισσότερες πληροφορίες πατήστε εδώ.
Τι λένε οι γονείς που συνεργάστηκαν με τη Μέριμνα...
Οι γονείς αναφέρουν ότι η συνεργασία με το Συμβουλευτικό Κέντρο της Μέριμνας συνέβαλε στο:
- να βρουν απαντήσεις και λύσεις σε ερωτήματα που τους απασχολούσαν για το πώς να στηρίξουν τα παιδιά τους στις δύσκολες στιγμές του πένθους
- να εξωτερικεύσουν και να αντιμετωπίσουν τα οδυνηρά συναισθήματα που ένιωθαν για το θάνατο
- να μιλούν ανοιχτά για την απώλεια με τα παιδιά τους
- να μοιράζονται τα συναισθήματά τους με τα μέλη της οικογένειάς τους
- να καταλάβουν τις αντιδράσεις και τις ανάγκες των παιδιών τους στη συγκεκριμένη φάση
- να νιώθουν ότι μπορούν να στηρίξουν καλύτερα τα παιδιά τους
- και να πάρουν περισσότερη δύναμη και αισιοδοξία
Σοβαρή αρρώστια μέσα στην οικογένεια
Η σοβαρή αρρώστια αναστατώνει τη ζωή ολόκληρης της οικογένειας και δημιουργεί ερωτηματικά για το τι και πόσο τα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν σχετικά με την αρρώστια κάποιου αγαπημένου τους προσώπου. Παρόλο που οι γονείς πολλές φορές προσπαθούν να κρύψουν τη σοβαρότητα της αρρώστιας, τα παιδιά αντιλαμβάνονται από το κλίμα της οικογένειας ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει. Προσπαθούν να καταλάβουν τις μεταβολές που συμβαίνουν στο σώμα και την εμφάνιση του αγαπημένου τους, παρατηρούν τις διαφορές στη συμπεριφορά των οικείων τους και τις αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες και συχνά ρωτούν χωρίς όμως να παίρνουν ειλικρινείς απαντήσεις.
Είναι σημαντικό οι γονείς να ενημερώνουν τα παιδιά ότι υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας και να προσπαθούν με απλά λόγια να εξηγήσουν τι είναι αυτή η αρρώστια, πώς επηρεάζουν τα φάρμακα το σώμα, ποιες αλλαγές θα προκύψουν στη ζωή της οικογένειας και ότι η αρρώστια δεν είναι μεταδοτική. Τα παιδιά, επίσης, είναι καλό να ενθαρρύνονται να εκφράζουν την αγάπη τους και το ενδιαφέρον τους προς το άρρωστο μέλος της οικογένειας και να διατηρούν την επικοινωνία μαζί του ακόμα και όταν νοσηλεύεται.
Αυτή τη ζωγραφιά έκανε ο 11 χρονος Γιάννης για τη μητέρα του που νοσηλευόταν στο νοσοκομείο Αυτό είναι η περιγραφή των φωτογραφιών
Το βιβλίο "Νούλης ο Χημειοανθρωπούλης" αφορά μία ιστορία που εξηγεί σε παιδιά σχολικής ηλικίας τον καρκίνο και τις επιπτώσεις της χημειοθεραπείας. Όσο πιο μικρά είναι τα παιδιά τόσο περισσότερο χρειάζεται να τονίσουμε ότι κανείς δεν φταίει που αρρώστησε ο αγαπημένος τους. Τα παιδιά συχνά πιστεύουν ότι μία αταξία ή μία κακή τους σκέψη μπορεί να προκάλεσε την αρρώστια.
Επειδή η διάγνωση μιας σοβαρής αρρώστιας σε κάποιο μέλος της προκαλεί μεγάλη αναστάτωση σε κάθε οικογένεια, μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ειδικού για να σας συμβουλεύσει στο πώς να στηρίξετε τα παιδιά στη δύσκολη αυτή περίοδο.
Εικόνα από το βιβλίο "Νούλης ο Χημειοανθρωπούλης" Αυτό είναι η περιγραφή των φωτογραφιών
Ειδικά στην περίπτωση που η σοβαρή αρρώστια αφορά παιδί ή έφηβο, η Μέριμνα παρέχει στήριξη σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Επίσης, προετοιμάζει τη λειτουργία υπηρεσίας φροντίδας στο σπίτι για παιδιά που είναι βαριά άρρωστα και την οικογένειά τους.
Όταν συμβαίνει ένα καταστροφικό γεγονός .......
Καταστροφικό γεγονός είναι ένα ακραίο γεγονός που προκαλεί πολλαπλές απώλειες, έντονο τρόπο, φόβο, αίσθηση αδυναμίας και συχνά βιώνεται ως τραυματικό (π.χ. σεισμός, πυρκαγιά, πολύνεκρο ατύχημα). Κάθε καταστροφικό γεγονός επηρεάζει μικρούς και μεγάλους.
Από τι εξαρτάται η αντίδραση του παιδιού ή εφήβου σε ένα καταστροφικό γεγονός;
Η αντίδραση ενός παιδιού ή ενός εφήβου εξαρτάται από το:
- πόσο πολύ εκτέθηκε στο γεγονός
- αν απειλήθηκε η ζωή του ή η ζωή των δικών του (π.χ. αν εγκλωβίστηκε στη φωτιά)
- αν βίωσε απώλειες (π.χ. αν κάποιος δικός του πέθανε, αν αναγκάστηκε να αλλάξει σχολείο, τόπο κατοικίας, αν αποχωρίστηκε τους φίλους του)
- πόσο διαταράχθηκε η λειτουργία της οικογένειας και της κοινότητάς του
- πόσο κατανοεί τι έχει συμβεί και τι νόημα αποδίδει στο γεγονός
- πώς αντέδρασαν και αντιδρούν οι σημαντικοί άνθρωποι του περιβάλλοντός του, όπως οι γονείς, ο δάσκαλος του, κ.τ.λ.
- πόσο και με ποιον τρόπο στηρίζεται από το περιβάλλον του
Ποιες είναι οι φυσιολογικές αντιδράσεις του παιδιού ή του εφήβου αμέσως μετά από ένα καταστροφικό γεγονός;
- σοκ
- ανασφάλεια, άγχος
- ανάπτυξη φόβων (αποχωρισμού από οικεία πρόσωπα, φόβος ότι θα ξανασυμβεί κ.ά.)
- αναβίωση του καταστροφικού γεγονότος σαν να συμβαίνει ξανά εκείνη τη στιγμή
- αποφυγή σκέψεων, συναισθημάτων που το θυμίζουν (π.χ. αρνείται να πάει στο μέρος όπου συνέβη)
- δυσκολίες στον ύπνο (εφιάλτες, αϋπνία)
- παλινδρόμηση σε προηγούμενο εξελικτικό στάδιο (ενούρηση, εξάρτηση από ενηλίκους κ.ά.)
- θλίψη, επιθετικότητα, θυμός
- απομόνωση
- υπερένταση, νευρικότητα
- ενοχές
- δυσκολία συγκέντρωσης
- μείωση σχολικής επίδοσης
- αβεβαιότητα για το μέλλον
- απόσυρση από δραστηριότητες που παλιότερα του άρεσαν
- σωματικές ενοχλήσεις (πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι κ.ά.)
Ο φόβος και η ανησυχία των παιδιών εκφράζεται μέσα από το παιχνίδι και τις ζωγραφιές τους.
Αυτές είναι δύο ζωγραφιές παιδιών μετά το σεισμό στην Αττική το 1999 Αυτό είναι η περιγραφή των φωτογραφιών
Ποιες αντιδράσεις πρέπει να μας ανησυχήσουν;
- Όταν το παιδί ξαναζεί, επανειλημμένα και χωρίς να το θέλει, στιγμές από το τραυματικό γεγονός (αναμνήσεις, εικόνες, αισθήσεις, συναισθήματα και σκέψεις)
- Όταν αποφεύγει συστηματικά ο,τιδήποτε συνδέεται με το τραυματικό γεγονός (συζητήσεις, δραστηριότητες, τόπους)
- Όταν βρίσκεται σε υπερδιέγερση, έχει παρατεταμένο και γενικευμένο άγχος, φοβίες
- Όταν απομονώνεται και αποσύρεται από το παιχνίδι, τους φίλους ή το σχολείο
- Όταν έχει σοβαρά προβλήματα στον ύπνο (επαναλαμβανόμενα όνειρα σχετικά με το γεγονός, εφιάλτες) ή στη διατροφή (ασυνήθιστη απώλεια ή αύξηση βάρους)
- Όταν έχει αυτοκαταστροφικές σκέψεις, τάση για ατυχήματα
- Όταν έχει παρατεταμένες σωματικές ενοχλήσεις.
Ποιες είναι οι ανάγκες των παιδιών και των εφήβων μετά από ένα καταστροφικό γεγονός;
- να νιώθουν ασφάλεια
- να κατανοήσουν τι συνέβη (ειδικά τα μικρότερα παιδιά)
- να εκφράζουν τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις απορίες τους
- να συμμετέχουν ενεργά στην ανασυγκρότηση της οικογενειακής ζωής και της ζωής της κοινότητάς τους
- να συνεχίσουν τις συνηθισμένες τους δραστηριότητες
- να δέχονται σταθερή και μακροχρόνια στήριξη
1. Διατηρούμε τη ψυχραιμία μας. Αφού πάρουμε τα αναγκαία μέτρα δίνουμε στο παιδί το μήνυμα ότι είναι ασφαλές.
2. Συζητάμε μαζί του για το γεγονός. Το ακούμε με ιδιαίτερη προσοχή και προσδιορίζουμε τι θα ήθελε να μάθει.
3. Το ενημερώνουμε απλά και κατανοητά και με ειλικρινή τρόπο για το τι έχει συμβεί και διορθώνουμε τυχόν λανθασμένες αντιλήψεις του.
4. Αποφεύγουμε ή περιορίζουμε σημαντικά την έκθεση του παιδιού σε ειδήσεις και σχετικές εκπομπές στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
5. Το ενημερώνουμε για πιθανές αλλαγές που αντιμετωπίζει άμεσα η οικογένεια και η κοινότητα.
6. Το ενθαρρύνουμε να εκφράσει τα συναισθήματα και τις απορίες του χωρίς να το λογοκρίνουμε. Δεν του λένε πώς "πρέπει" ή "δεν πρέπει" να νιώθει (π.χ. οι άντρες δεν κλαίνε). Παίρνουμε σοβαρά τους φόβους και τις ανησυχίες του.
7. Μοιραζόμαστε και τα δικά μας συναισθήματα χωρίς όμως να το κατακλύσουμε με τις προσωπικές μας ανησυχίες.
8. Θυμόμαστε ότι λειτουργούμε ως πρότυπο για το παιδί. Η δική μας στάση θα επηρεάσει και τη δική του.
9. Ενισχύουμε την αίσθηση ότι έχει κάποιον έλεγχο σε όσα συμβαίνουν, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή του σε δραστηριότητες και αποφάσεις που αφορούν την ανασυγκρότηση της οικογενειακής ζωής.
10. Προωθούμε όσο είναι δυνατόν τη συνηθισμένη ρουτίνα της οικογενειακής ζωής, όπως, για παράδειγμα, τις συνήθειες φαγητού και ύπνου, τους κανόνες πειθαρχίας.
11. Δεν παραγνωρίζουμε την ένταση και τη διάρκεια των δυσκολιών που μπορεί να παρουσιάσει και αναζητούμε συμβουλή όταν παρατηρούμε ανησυχητικές εκδηλώσεις.
12. Ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή του παιδιού στις εκδηλώσεις μνήμης ή σε άλλες συλλογικές δραστηριότητες σχετικές με το γεγονός, εφόσον το επιθυμεί.
Οι παραπάνω πληροφορίες περιλαμβάνονται στο φυλλάδιο που έχει εκδώσει η Μέριμνα με τίτλο«Στηρίζοντας το παιδί μετά από ένα καταστροφικό γεγονός».
Αν ένα παιδί ή έφηβος, παράλληλα με την εμπειρία ενός καταστροφικού γεγονότος, αντιμετωπίζει την απώλεια αγαπημένου προσώπου, συμβουλευτείτε και το φυλλάδιο με τίτλο "Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου".
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία για Γονείς
Εκδόσεις της Μέριμνας
- «Το πένθος στη ζωή».
Νίλσεν Μ. και Παπαδάτου Δ. (Επιμ.) Εκδόσεις Μέριμνα, Αθήνα 1998. - «Όταν η χρόνια αρρώστια και ο θάνατος αγγίζουν τη σχολική ζωή».
Νίλσεν Μ. και Παπαδάτου Δ. (Επιμ.) Εκδόσεις Μέριμνα, Αθήνα 1999. - «Απώλειες στη ζωή του παιδιού».
Νίλσεν Μ. (Επιμ.) Εκδόσεις Μέριμνα, 2005. - «Στηρίζοντας το Παιδί που Θρηνεί το Θάνατο Αγαπημένου του Προσώπου».
Φυλλάδιο για γονείς. Διανέμεται δωρεάν από τη ΜΕΡΙΜΝΑ. - «Στηρίζοντας το Παιδί μετά από ένα Καταστροφικό Γεγονός».
Φυλλάδιο για γονείς. Διανέμεται δωρεάν από τη ΜΕΡΙΜΝΑ. - «Τα δώρα του κυρ-Μενέλαου».
Varley, S. Εκδόσεις Μέριμνα, Αθήνα, 2003. - «Αφού δεν υπάρχουν δράκοι».
Kent J. Εκδόσεις Μέριμνα, Αθήνα, 2006.
- «Η γιαγιά πήγε στον ουρανό; Το παιδί και ο θάνατος. Διαχείριση του πένθους».
Baum H. Εκδόσεις Θυμάρι, Αθήνα 2003. - «Μαθαίνοντας να λέμε αντίο στο γονιό που χάνεται».
LeShan E. Εκδόσεις Θυμάρι, Αθήνα, 1998. - «Μιλώντας για το θάνατο».
Dolto F. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2000. - «Ν' αγαπάς και να χάνεις: Αντιμετωπίζοντας την απώλεια».
Neimeyer R. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα, 2006. - «Τι στην ευχή να κάνεις αν χάσεις κάποιον που αγαπάς;»
Ρομέιν Τ. Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2004.
- «Αντίο ποντικούλη».
Ormerod, J. Εκδόσεις Νίκας, Ελληνική Παιδεία, Αθήνα, 2003. - «Η Μίλι, η Μόλι και οι σπόροι του Τζίμι».
Pittar, G. Εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα, 2004. - «Η πτώση του φύλλου που το έλεγαν Φρέντυ: Μια ιστορία ζωής για όλες τις ηλικίες».
Μπουσκάλια, Λ. Εκδόσεις Γλάρος, Αθήνα, 1991. - «Παππού θα σε θυμάμαι για πάντα».
Bode A. & Broere R. Εκδόσεις Γλαύκη, Χανιά, 2000
Οι ομάδες στήριξης έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμες στην προσαρμογή παιδιών και γονιών που αντιμετωπίζουν θάνατο αγαπημένου προσώπου.
Oι γονείς που συμμετέχουν στην ομάδα στήριξης έχουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν μεταξύ τους σκέψεις και συναισθήματα που συνδέονται με την απώλεια και να βρουν τρόπους να στηρίξουν πιο αποτελεσματικά τα παιδιά τους και τον εαυτό τους.
Οι συναντήσεις γίνονται μια φορά την εβδομάδα και διαρκούν περίπου οκτώ εβδομάδες. Κάθε συνάντηση έχει διάρκεια μιάμισης ώρας και συντονίζεται από εξειδικευμένους ψυχολόγους του Συμβουλευτικού Κέντρου της Μέριμνας.
Για πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής επικοινωνήστε στο τηλέφωνο 210 64 63 622
Η εμπειρία μιας μητέρας από την ομάδα στήριξης γονιών
Η μητέρα δύο αγοριών 11 ετών περιγράφει τη δύσκολη πορεία μετά το θάνατο του συζύγου της σε ατύχημα. Παρομοιάζει τη ζωή της με καράβι και αναφέρεται στη δύναμη που άντλησε μέσα από τη συμμετοχή της στην ομάδα στήριξης γονιών που είχαν ζήσει παρόμοια εμπειρία.
«… Όταν ξεκίνησε το καραβάκι της ζωής μου ήταν οπλισμένο με όνειρα και αγάπη. Το ταξίδι δεν είχε συγκεκριμένο προορισμό. Το πιο σημαντικό γι' αυτό ήταν να αντέχει στις θαλασσοταραχές για να μπορέσει να διανύσει τις διαδρομές του με ασφάλεια. Εκεί που πάντα κατάφερνε και ξεγλίστραγε από όλες τις κακοτοπιές, ένα πελώριο κύμα το αναποδογύρισε. Έπρεπε πριν βουλιάξει να πηδήξω και να κολυμπήσω όσο πιο γρήγορα μπορούσα. Κουρασμένη και ταλαιπωρημένη από το κολύμπι ξαφνικά άκουσα φωνές, τρεις φωνές που μου έδιναν κουράγιο και δύναμη για να προχωρήσω για να μπορέσω να βγω έξω… Όσο πλησίαζα προς τα έξω άρχισαν να μαζεύονται και άλλοι σιγά-σιγά... Κολύμπα θα τα καταφέρεις, μπορείς, θα σε βοηθήσουμε και εμείς, άπλωσαν τα χέρια τους, με τράβηξαν και με τύλιξαν στην αγκαλιά τους για να ζεσταθώ με τις ανάσες τους και τα χάδια τους. Τελικά είμαι τυχερή που κατάφερα να σωθώ από αυτήν την τρικυμία...»
http://www.merimna.org.gr
