εντοπισθούν τα λάθη που δεν πρέπει να ξαναγίνουν.
Είναι όμως μια ελεεινή συζήτηση όταν γίνεται για να φορτώσει ο ένας τις ευθύνες στον άλλο.
Για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό της οικονομίας δεν φταίνε οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ ή της ΝΔ. Φταίνε και οι δύο. Αν έχει νόημα λοιπόν αυτή η συζήτηση είναι για να επιμερισθούν οι ευθύνες. Όχι για να αθωώνει ο ένας τον εαυτό του σε βάρος του άλλου.
Το ζητούμενο είναι η αλήθεια- δεν είναι να οργανωθεί ένας ακόμη γύρος πολιτικής αντιπαράθεσης, στην οποία θα επικρατήσει όποιος έχει ισχυρότερα επικοινωνιακά εργαλεία στη διάθεσή του.
Ας πιάσουμε το νήμα από το καλοκαίρι του 2009, έτος εκλογικό λόγω των ευρωεκλογών που ήταν αναπόφευκτες. Από παντού αρχίζει να διαπιστώνεται η εκτίμηση ότι η πρόβλεψη του προϋπολογισμού για έλλειμμα κάτω από το 3% -όπως επιβάλουν οι κανόνες της ευρωζώνης και για την υπέρβαση του οποίου η Ελλάδα είχε μπει σε επιτήρηση το 2005 από την οποία βγήκε το 2007- δεν πρόκειται να επιβεβαιωθεί. Το ερώτημα είναι πόση θα είναι η υπέρβαση. Κι εδώ αρχίζουν οι συνηθισμένες σπέκουλες. Οι φήμες οργιάζουν με τις συνέπειες που έχουν σε αυτές τις περιπτώσεις.
Η κυβέρνηση της ΝΔ παραδέχεται την υπέρβαση αλλά την τοποθετεί γύρω στο 6% του ΑΕΠ. Ακόμη και ο σημερινός πρωθυπουργός -οικονομολόγος και παλιός υπουργός Οικονομικών- το καταθέτει δημόσια, ως μη όφειλε από μια άποψη, αφού υπουργός Πολιτισμού ήταν στην κυβέρνηση Καραμανλή.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιώργος Προβόπουλος – ο πλέον σώφρων θεσμικός παράγοντας της ελληνικής οικονομίας όλα αυτά τα χρόνια – παίρνει μια πρωτοβουλία. Ενημερώνει τον πρωθυπουργό και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης ότι κατά τις εκτιμήσεις της Τράπεζας, το έλλειμμα θα ξεπεράσει το 10%. Δηλαδή από το τέλος του καλοκαιριού του 2009 ο Κ. Καραμανλής και ο Γ Παπανδρέου ξέρουν και οι δυο τα έξης:
-Πρώτο: Το έλλειμμα καλπάζει.
-Δεύτερον: Είναι εφικτή η διόρθωση της πορείας- γι' αυτό άλλωστε τους ενημέρωσε ο Γ. Προβόπουλος: να κάνουν κάτι, προκειμένου αυτή η εκτίμηση να μην επιβεβαιωθεί στο τέλος του χρόνου.
Από εκεί και πέρα τι έκαναν οι δυο αρχηγοί; Το ξέρουμε όλοι.
Ο Καραμανλής προκήρυξε εκλογές όντως με πρόγραμμα μείωσης του ελλείμματος. Δεν ξέρουμε αν θα το εφάρμοζε, πάντως αυτό ήταν το πρόγραμμα του. Όποιος αμφιβάλλει ας ρίξει μια ματιά στην επίσημη ομιλία του στη ΔΕΘ. Θα ρωτήσει κανείς γιατί έπρεπε να πάει σε εκλογές και δεν έπαιρνε αμέσως τα μέτρα. Η απάντηση είναι απλή: δεν είχε πλειοψηφία στη Βουλή. Η κυβέρνηση του στηρίζεται στην ψήφο του απίθανου Παυλίδη και είναι προφανές τι θα έκανε η τότε αντιπολίτευση -αλλά και η κυβερνητική παράταξη της εποχής- έτσι και η κυβέρνηση ανακοίνωνε εισοδηματικούς περιορισμούς κλπ. Ούτε από τη Βουλή θα περνούσαν και θα ήταν και αβάντα στο ΠΑΣΟΚ της εποχής, που είχε κερδίσει τις ευρωεκλογές και δεν καταλάβαινε τίποτε.
Πάντως ο Καραμανλής –απολύτως υπεύθυνος για την υπέρβαση του ελλείμματος- έκανε αυτό που οφείλει να κάνει ένας πρωθυπουργός. Προσέφυγε στον λαό και ζήτησε νέα εντολή για να πάρει μέτρα- ομολογώντας έτσι και την αποτυχία του. Αμφιβάλει κανείς ότι αυτό ήταν έντιμη συμπεριφορά, η οποία δεν τον απαλλάσσει από τις ευθύνες της αποτυχίας του, αλλά τον τιμά ως πολιτικό ηγέτη;
Από την άλλη πλευρά τι έκανε ο Γ. Παπανδρέου; Παρότι πλέον γνώριζε ποια είναι η κατάσταση και πώς μπορεί να αναστραφεί, συνέχισε τον καλπασμό προς την εξουσία, με ένα πρόγραμμα παροχών και την διαβεβαίωση ότι έχει τρόπο να το χρηματοδοτήσει. Όποιος αμφιβάλλει ας ρίξει και στη δίκη του ομιλία στην ΔΕΘ μια ματιά.
Έτσι φτάσαμε στις εκλογές.
Από τις οποίες θεωρητικά θα μπορούσε όντως να προκύψει μια νέα κυβέρνηση Καραμανλή. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί πράγματι να έπαιρνε αμέσως μέτρα αναχαίτισης. Υπήρχαν μπροστά τρεις μήνες, οι πιο ζουμεροί από πλευράς εσόδων. Και μια κυβέρνηση ισχυρή ώστε να επιβάλει αμέσως περιορισμό στις δαπάνες. Αλλά αυτά είναι υποθέσεις. Οι περισσότεροι δεν πιστεύουν ότι θα τα έκανε. Αλλά και πάλι δεν μπορείς να αφαιρέσεις από τους Νεοδημοκράτες το δικαίωμα να ισχυρίζονται ότι θα τα έκαναν. Γι' αυτό το σενάριο είναι αδιέξοδο.
Ας δούμε όμως την πραγματική εξέλιξη. Από τις κάλπες βγήκε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, η οποία έκανε δυο ακατανόητα πράγματα εξ αρχής. Πρώτα διαβεβαίωνε παντού ότι «το προεκλογικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ είναι αδιαπραγμάτευτο» - δηλαδή οι παροχές θα γίνουν, ενώ ήξερε και επίσημα ότι δεν είναι δυνατόν να δίνουν και δεν είχε και τους συνήθεις προεκλογικούς λόγους για να το λέει.
Το δεύτερο είναι ότι έσπευσε να διατυμπανίσει την πρόβλεψη για τον εκτροχιασμό του ελλείμματος και πρακτικά να την υιοθετήσει ως βεβαιότητα. Προσοχή. Είναι ακόμη Οκτώβριος και συνεπώς μιλάμε για πρόβλεψη. Οι λογαριασμοί κλείνουν στο τέλος του έτους και ανακοινώνονται τον Φεβρουάριο συνήθως. Γιατί δεν περίμενε; Και κυρίως γιατί δεν έκανε - και είναι βέβαιο ότι δεν έκανε – κάτι για να μην επιβεβαιωθεί τελικά το 12,7%; Υπήρχαν πολλοί τρόποι στους 2-3 μήνες που είχε στη διάθεση της να το μειώσει έστω και μια-δυο μονάδες.
Ας μην ισχυριστεί κάνεις ότι έπρεπε να πουν την αλήθεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Γιατί πρώτον δεν ξέρουν ακόμη ποια είναι η αλήθεια αφού ο χρόνος δεν τέλειωσε. Και δεύτερον οι ίδιοι όταν ο Γ. Αλογοσκούφης είπε την αλήθεια και έκανε την απογραφή το 2004 όπως αξίωσε η Ένωση, μέχρι και με… εδικό δικαστήριο, απειλήθηκε.
Επί της ουσίας απάντηση δεν υπάρχει μέχρι τώρα, πέρα από τη μετάθεση ευθυνών στη ΝΔ. Η οποία ασφαλώς τις έχει, αλλά στο μέτρο και για τον χρόνο που τις έχει. Δηλαδή μέχρι τις εκλογές: για το 10% περίπου που είναι έλλειμμα ως εκείνη τη στιγμή και για την λάθος εκτίμηση που στέλνει στις Βρυξέλλες για 6%. Δεν μπορεί να έχει ευθύνη και για τους χειρισμούς μετά τις εκλογές.
Τι ακριβώς συνέβη από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι τον Μάιο που η χώρα πήγε στο ΔΝΤ, πώς και γιατί ελήφθησαν αυτές οι αποφάσεις είναι ένα θέμα που ακόμη ερευνάται. Αλλά ας μείνουμε μόνο στο 2009 και το έλλειμμα του, το οποίο τελικά ορίσθηκε κοντά στο 16%.
Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ τα επιχειρήματα είναι γνωστά και θεωρεί αποκλειστικά υπεύθυνη τη ΝΔ. Η οποία όμως λέει ότι το ΠΑΣΟΚ σκόπιμα άφησε το έλλειμμα να πάει στα ύψη. Πρώτα για να ενοχοποιήσει τη ΝΔ και δεύτερο για να είναι εύκολη η μείωση την επομένη χρόνια. Έχει δίκιο;
Ο Γιάννης Παπαθανασίου τελευταίος υπουργός Οικονομικών του Καραμανλή και βασικός υποστηρικτής αυτής της άποψης, δεν το λέει απλώς. Αναφέρει αριθμούς και δράσεις που έγιναν, ή παραλείφθηκαν, κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2009. Δεν προβάλει δηλαδή μόνο έναν ισχυρισμό. Τον τεκμηριώνει με στοιχεία- κατά την κρίση του. Δεν πρέπει να πάρει απάντηση επί του συγκεκριμένου; Είναι ακριβή όσα λέει ή όχι; Γιατί δεν τους απαντούν σε ένα προς ένα όσα λέει ώστε να τον εξευτελίσουν κιόλας;
Ας αφήσουμε όμως τους πολιτικούς ισχυρισμούς της μιας ή της άλλης πλευράς. Μας είναι αδιάφορο τι επιδιώκει το ΠΑΣΟΚ και τι η ΝΔ και δεν πρόκειται να δεχθούμε πότε ότι ένας είναι ένοχος και ο άλλος αθώος. Δεν μας ενδιαφέρουν οι θεωρίες τους.
Μας ενδιαφέρει η φορά των πραγμάτων η οποία είναι συγκεκριμένη: επί των ημερών της ΝΔ για το 2009 το έλλειμμα του προϋπολογισμού εκτινάχθηκε πολύ πάνω από το όριο, επί των ημερών του ΠΑΣΟΚ δεν έγινε κάτι για να περιοριστεί η εκτίναξη και στη συνέχεια πάλι επί των ημερών του ΠΑΣΟΚ η χώρα ετέθη υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο.
Εδώ ας μην κρυβόμαστε. Όσες ευθύνες και αν έχει ο Καραμανλής δια το δημοσιονομικό εκτροχιασμό τη χώρα ως τον Οκτώβριο του 2009, τη χώρα στο ΔΝΤ το 2010 την πήγε ο Παπανδρέου. Αυτό γράφει η ιστορία.
Ήταν μήπως αναπόφευκτο; Μόλις πρόσφατα ο Στουρνάρας, μίλησε για τον εκτροχιασμό του 2007-09, αλλά συμπλήρωσε ότι αν ο Παπανδρέου είχε κάνει όσα πρότεινε ο Καραμανλής στη ΔΕΘ η πορεία θα ήταν διαφορετική.
Για να ξέρουμε όμως την ουσία των πραγμάτων, ο μόνος τρόπος είναι να αγνοήσουμε τους ισχυρισμούς και τις κορώνες εκατέρωθεν και να δούμε μόνο τα στοιχεία που καταθέτει η μια και η άλλη πλευρά ή όσα προκύπτουν από άλλες πηγές. Σε αυτό πρέπει να επικεντρωθούν οι μελέτες, οι έρευνες και η δημόσια προσοχή, αν θέλουμε την αλήθεια. Αλλιώς αυτή η συζήτηση εκτός από ελεεινή θα είναι και κατώτερη της νοημοσύνη μας.
www.protagon.gr